Jahon iqtisodiyotiga tahdid - kuchli dollar!

O'ylab ko'rganmisiz, nima uchun Amerika valyutasi qadrining ortishi dunyoning barcha mamlakatlari uchun tahdid soladi?Kuzatib borayotgan bo'lsangiz, Donald Trampning prezidentlik saylovida g'alaba qozonganidan keyingi 3 hafta mobaynida Amerika milliy valyutasi katta sur`atda kuchayib bormoqda. Dollar rivojlangan mamlakatlar valyutalari savatchasiga nisbatan 2011 yilda qayd etgan eng quyi ko'rsatkichidan 40 foiz yuqoriga ko'tarilib oldi. U, shuningdek, rivojlanayotgan iqtisodiyotlar pul birliklarini ham mag'lub etmoqda. Xususan, Xitoy yuani 2008 yildan buyongi eng kuchli qadrsizlanishga duch kelgan. Hindiston rupiysi ham valyuta islohoti sababli dollarga nisbatan keskin pasaymoqda. Osiyo boshqa valyutalarining dollarga nisbatan tutgan pozitsiyasi havas qiladigan darajada emas. Bunday jarayon 1997-98 yillardagi moliyaviy inqirozdan so'ng kuzatilmagan edi. Ta`kidlash joizki, dollar bir necha yildan beri asta-sekinlik bilan o'z qadrini mustahkamlab bormoqda. Biroq, oxirgi haftalarda vaziyatning keskin o'zgarishi Amerika iqtisodiy siyosatida jiddiy o'zgarishlar ro'y berishiga bo'lgan umidlar bilan bog'liq, deyish mumkin.Sarmoyadorlarning aksariyati Donald Tramp soliqlarni kamaytirishiga, infratuzilmalarga davlat xarajatlari ortishiga ishonmoqda. Buning natijasida, Federal zaxira tizimi inflyatsiyaning oldini olish maqsadida qayta moliyalash stavkasini oshirishga majbur bo'ladi. Amerikaning o'n yillik davlat obligatsiyalari daromadliligi saylovlar kuni 1,7 foizga o'sib, 2,3 foizni tashkil etdi. Yuqori foyda ko'rish ehtimoli, ma`lumki, har doim sarmoyani jalb etadi. Aslida, dunyoning eng yirik iqtisodiyotining o'nglanishi va tezlik bilan o'sishini faqat olqishlash kerakdek. Ammo, Ronald Reyganning birinchi prezidentlik davrida byudjyet tanqisligi hamda yuqori foiz stavkalariga qaramay dollar qimmatlashgani boshqa mamlakatlar uchun jiddiy muammolarni keltirib chiqargani moliya tarixchilarining yodidan ko'tarilgani yo'q. Albatta, bugungi kun Amerika iqtisodiyoti, 35 yillar avvalgiga qaraganda jahon iqtisodiyotida kamroq ulushga ega. Biroq, jahon moliya va kredit bozorlaridagi pul miqdori ham shunga yarasha oshgan, bundan tashqari, AQSh dollari ko'proq ahamiyat kasb etmoqda. Ayni shu sabab, uning qimmatlashuvi Amerika uchun ham, dunyoning boshqa mamlakatlari uchun ham birdek tahlikalidir.

So'nggi 20 yilda AQSh o'z savdo (1994 yilda AQSh 44 davlatning asosiy savdo hamkori edi, hozirda bu raqam 32ta davlatni tashkil etadi) ta`sirini yo'qotib borayotgan bo'lsa-da, dollar hamon valyuta ayirboshlash va jamg'arishning eng yaxshi vositasi maqomini saqlab qolmoqda. 2014 yilda AQSh va dollar harakatiga bog'liq mamlakatlardan iborat dollar hududi dunyoning aholisi va YaIMning 60 foizini tashkil etgan edi. Dollarning ta`siri kuchli ekanini boshqa ko'rsatkichlardan ham bilsa bo'ladi. Masalan, oxirgi yillarda AQShdan tashqarida dollarli moliyalash hajmi ortgan. Rivojlanayotgan bozorlarning taraqqiy etishi barobarida ularning dollarga bo'lgan talabi ham kuchayib borayapti. Moliyaviy inqirozdan keyin, Qo'shma Shtatlardagi foiz stavkalari tushib ketdi, pensiya jamg'armalari esa daromad topish ilinjida boshqa davlatlar, jumladan Mozambik va Zambiya tomonidan chiqarilgan dollarli obligatsiyalar, rivojlanayotgan davlatlardagi yirik kompaniyalarga pul tika boshladi.Turli mamlakatlar Markaziy banklarini birlashtiruvchi Xalqaro hisob-kitoblar banki ma`lumotlariga ko'ra, o'tgan yili bu kabi dollarli qarzlar 10 trln dollarni tashkil etgan. Uning uchdan biri rivojlanayotgan mamlakatlar hissasiga to'g'ri keladi. Endilikda, dollar qimmatlashganda, qarzga olingan dollarni to'lash ham o'z-o'zidan qimmatlashadi. Ammo, ko'ngilsizliklar birgina shu bilan yakunlansa edi!?

Gap shundaki, arzon xorijiy kreditlar imkoniyati mahalliy kredit bozorining o'sishiga olib keladi, sarmoya oqimining kuchayishi aktivlar qiymati o'sishiga, bu esa navbatdagi kreditlashga turtki beradi. Albatta, rivojlanayotgan mamlakatlardagi kompaniyalar tomonidan olingan dollarning barchasi sarmoyalarga sarf qilingan deyish noto'g'ri bo'lur edi. Pullarning bir qismi banklarda saqlanmoqda va kreditlash yoki boshqa kompaniyalarni moliyalashtirish uchun o'z vaqtini kutib turibdi. Dollar qimmatlashgani sayin, bu jarayon teskari aylana boshlaydi. Qarzdorlar naqd pullarini kredit to'lashga yo'naltirish maqsadida tejashga urinadi, kapital oqimi to'xtaydi, aktivlar arzonlashadi. Natijada, ko'pgina mamlakatlardagi kreditlash shartlari dollarga ko'proq bog'lanib qoladi. Oxirgi oylarda Turkiya lirasi, Braziliya reali va Chili pesosi bilan kuzatilayotgan jarayon tasodifan emas. Bu mamlakatlarda dollarli qarzlar hajmi juda kattadir. Ammo, lekin, biroq...Kuchli dollar AQShning o'ziga ham tahlikalidir: u eksportning pasayishi va importning o'sishiga olib keladi. Bu o'z navbatida tashqi savdo tanqisligini keltirib chiqaradi. Reygan davridagi tashqi savdo tanqisligi proteksionizm choralarini kuchaytirishga asos bo'lgan edi. Endilikda, AQSh kuchli dollar tomon shundog'am katta defitsit bilan kirib kelmoqda. Bekorga kuchli tadbirkor va milliarder bo'lgan Tramp o'z saylovoldi kampaniyasida xalqaro savdo qoidalarini boshqa mamlakatlarga adolatsiz ravishda katta ustunlik berayotganlikda ayblab, tanqid qilmagan edi.

Amerika tashqi savdo aylanmasida tanqislikning yanada o'sishi AQShning yangi prezidentiga o'zining saylovoldi va`dasini hayotga tatbiq etishi uchun yetarli asos bo'lib xizmat qilishi mumkin. Shu bilan u Xitoy va Meksika importiga yuqori bojxona to'lovlarini joriy qilishi ehtimol. Agar shunday bo'lsa, uning oqibatlari barcha tomon uchun falokatli bo'lishi aniq.Albatta, dollarni yaqin kelajakdagi holatiga ko'p narsa bog'liq. Aksariyat investorlar ijobiy fikrda. FZT ham rivojlanayotgan mamlakatlardagi vaziyatni hisobga olgan holda qayta moliyalash stavkasini ko'tarmasligi ham mumkin. Ammo, dollardan umuman voz kechish imkoniyati yaqin orada ko'zga tashlanmayapti. Uning o'rnini egallashi mumkin bo'lgan valyutalar, jumladan yevro va yuanning o'z muammolari yetarli. Shunga ko'ra, Amerika qayta moliyalash stavkasining ko'tarish istiqboli AQSh fond bozorlariga ijobiy kayfiyat ulashdi, ammo u naqadar uzoq cho'zilishi savol ostida qolmoqda. Jahon iqtisodiyoti ancha zaif, kuchli dollar esa, uning so'nggi imkoniyatlarini ham yakson qilishi mumkin.


Комментарии (0) | Добавить: 03.12.2016
Faqat ro'yhatdan o'tgan foydalanuvchilar izoh qoldirishi mumkin. Marhamat ro'yhatdan o'ting!
[ Регистрация | Kirish ]
MP3 va KLIP Izlash

«Новости»

Odil Ahmedov Osiyo chempionlari ligasi finalida o'ynamaydi
Muhammad payg‘ambar (s.a.v.) sevgan 10 ta oziq-ovqat
Shohruhxon va Asal Shodiyevadan yangi fotosessiya
Apple’ning yangi egiluvchan smartfoni haqida batafsil ma’lumotlar paydo bo‘ldi
Moskva sudi Telegram’ni FXX talabini bajarmagani uchun 14 ming dollar jarimaga tortdi
Ramzan Qodirov shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari​ning qabrini ziyorat qildi
Qirg'izistonning yangi prezidenti Sooronboy Jeenbekov, uning oilasi va qarindoshlari haqida nimalar ma`lum?
Qanday qilib uyqudan yaxshi kayfiyat bilan uyg‘onish mumkin?
Qualcomm Xitoyda iPhone ishlab chiqarishni taqiqlashni talab qildi
Alisher Usmonov o'z samolyotini O'zbekiston prezidentiga ijaraga bergan
Mirziyoyev elektr energiyasi va tabiiy gaz bo'yicha yig'ilish o'tkazdi
BMT: dunyoda 815 mln odam och qolmoqda
Shakardan voz kechishning 3 usuli
Jahon chempionati uchrashuvini ilk marta ayol hakam boshqaradi
Neymar eng yaxshi futbolchi sifatida Messini ortda qoldirdi
Telegram’ning rus tilidagi yangi versiyasi ishga tushdi
Sirdaryoda 2 nafar fuqaroning noqonuniy baliq ovlashi salkam 25 mln so‘mga tushdi
Dubay aeroportida yuzni aniqlovchi virtual tunnel-akvarium paydo bo‘ladi
Telefon suvga tushsa nima qilish kerak?
Hindistonda oq yo'lbarschalar park xodimini g'ajib tashladi
O'zbekiston​ 2020 yilgi MDH raisligiga da`vo qilmoqda
Las-vegaslik merganning miyasi o'rganildi
Messi tarixga kirdi
Miyani chiniqtiruvchi 5 ta jismoniy mashq
Bo‘ysunmaydigan sochlarni qanday uddalash mumkin?
Shavkat Mirziyoyev Sochiga jo‘nab ketdi
Turkmanistonda gaz, elektr va suvdan bepul foydalanish bekor qilinadi
FIFA prezidenti Infantino Maradona va Messini taqqoslab ko'rdi
Putin bir-biriga juda o‘xshash bo‘lgan gubernatorlarni tayinlashda davom etmoqda
Milliy xavfsizlik xizmati bir necha yirik valyutafurushlarni qo'lga oldi