Orol dengizining ayanchli taqdiri

Nationalgeographic.kz jurnali O'zbekiston va Qozog'iston chegarasidagi Orol dengizi “sohillari”da joylashgan aholi punktlarining turmush tarziga doir maqolasini chop etdi

Barchaga yaxshi ma'lumki, bir paytlar mavj urgan Orol dengizi so'nggi o'n yilliklarda bir necha marotaba qisqarib ketdi. U qurib bormoqda. U “o'lmoqda”. Ayrim mahalliy aholi vakillari suvning chekinishi va dengizning achinarli holatini "oxirzamon" alomati ham deyishadi. Aslida, mintaqada hayot kechirish haqiqatdan ham murakkab. 

Endilikda, qachonlardir ushbu yerlarda dengiz bo'lganini, uning tabiatiga xos hayvonlar haqida Orol o'lkashunoslik muzeyidagi vositalar orqali xabar topish mumkin. 

Ko'p yillar mobaynida Sirdaryo va Amudaryo suvlari dengizga quyilgan, uning suvlari esa faqatgina bug'lanish bilangina kamayishi mumkin edi. Shu bilan dengiz suvining me'yori, muvozanati saqlangan. 

Bugungi kunda, ahyon-ahyonda tuz kengliklarida paydo bo'lib qoladigan kema qoldiqlari, qachonlardir bu yerlarda ulkan dengiz bo'lganiga jonsiz guvoh sifatida qaqqayib turibdi. 

Qachonlardir bu mintaqa orqali Ipak yo'li ham o'tgan. Daryolar suvi bilan to'lgan Orol dengizi Xitoy karvonlari o'tuvchi qishloqlarga hayot baxsh etgan. 

Avvallari, bu yerlarda nafaqat qozoq va o'zbeklar, balki tojiklar va boshqa millat vakillari ham tinch-totuv, osuda hayot kechirganlar. Ular chorvachilik, savdo, baliqchilik va hunarmandchilik bilan shug'ullanib kelishgan. 

Olimlarning ta'kidlaricha, dengiz suv sathi ayrim yillar va davrlarda vaqti-vaqti bilan kamayib, ortga chekinib turgan. Biroq, sovet davrida vaziyat tubdan o'zgardi. O'zbekistonni yirik paxta dalasiga aylantirish qarori ko'p o'tmay o'zining salbiy jihatlarini namoyon eta boshladi. Katta hududlarga ekilgan paxta dalalarini sug'orish maqsadida yirik kanallar qazildi, Amudaryo va Sirdaryo suvlari ularni to'ldirdi. Bu ulkan yutuq deya baholandi. Afsuski, yil sayin dengizga quyilayotgan suv hajmi kamayib borib, asrning eng katta ekologik fojeasiga olib keldi. 

1987 yili Orol dengizi suv sathining keskin kamayishi tufayli, u ikkita yirik suv havzasiga bo'lindi. Uning shimoliy qismi Qozog'istonga, janubiy qismi O'zbekistonga qarashli edi. 

Mintaqadagi ekologik vaziyatning tangligi sabab, onkologik kasalliklar soni ham ko'payib borayapti. Mahalliy aholi orasida nafas olish yo'llari kasalliklari bilan xastalanish hollari ko'paygan. Sil kasalligi ham jiddiy muammo tug'dirmoqda. 

Orol dengizi, 1977 yil. Fazodan ko'rinish.

Orol dengizi, 1987 yil. Fazodan ko'rinish.

Orol dengizi, 1998 yil. Fazodan ko'rinish.

Orol dengizi, 2006 yil. Fazodan ko'rinish. 

Orol dengizi, 2010 yil. Fazodan ko'rinish.


Комментарии (1) | Добавить: 27.07.2016
1. AVAZBEK(romantic) (27.07.2016 12:27)
Orol muammosi-Olam muammosi!
Faqat ro'yhatdan o'tgan foydalanuvchilar izoh qoldirishi mumkin. Marhamat ro'yhatdan o'ting!
[ Регистрация | Kirish ]
MP3 va KLIP Izlash

«Новости»

O'zbekistonda Facebook ishlamay qoldi
Kechiktirib bo'lmaydigan tibbiy yordam ko'rsatishni rad etganlik uchun qanday jarima belgilanadi?
Umid Ahmadjonov O‘zbekiston milliy termasining bo‘lajak bosh murabbiyi bilan uchrashish uchun Dubayga uchib ketdi
Ravon brendi 2017-yil bo‘yicha Sibirda eng ko‘p ro‘yxatdan o‘tkazilgan avtomobilga aylandi
“Suzuk ota” majmuasi 2018-yilgi mustaqillik bayrami arafasida foydalanishga topshiriladi
Jahon iqtisodiyoti xakerlar sababli 600 mlrd dollarlik ziyon ko'rdi
Bojxona qo'mitasining yangi raisiga yangi o'rinbosar tayinlandi
Markaziy Osiyodagi eng korrupsiyalashgan davlat ma`lum qilindi
Qashqadaryoda yuziga niqob kiygan shaxslar omborxonaga hujum qildi
Qozog'iston lotin alifbosiga o'tdi
Saudiya Arabistonida bouling va bilyard-klublar ochishga ruxsat berildi
Qo'shni respublikalar bilan tinchlik-totuvlikda yashash kerak – Sooronbay Jeenbekov
Xitoyda grippga qarshi yangi vaksina yaratildi
Kartoshka bojxona to'lovlaridan ozod etildi
La Liga. "Real" safarda qiyin g'alabaga erishdi
Dunyodagi eng ulkan oltin koni
Chilim va elektron sigaretlarni qonun yo'li bilan taqiqlash vaqti yetmadimikan?
«Kerak bo'lsa stolbani ham olib borib qamardi». Prezident yana MXXning kirdikorlari haqida gapirdi
Messi yana bir ko'rsatkich bo'yicha «Real» futbolchisi rekordini yangiladi
Tramp «ruslar bilan band bo'lgan» FQBni jiddiy aybladi
Kim Chen Inning rafiqasi haqidagi ma’lumotlar
Япониялик аёл фарзандини видео ўйинлардан ҳимоя қилиш йўлини ўйлаб топди
“Ичкарида”ги Селал — Четин Текиндор
Umid Ahmadjonov: “Futbolchi o'z ustida ishlashi shart, aks holda unga litsenziya berilmaydi”
Moskvada 2021-yilgacha 50 ta yangi metro bekati ochiladi
“O‘zbekneftegaz” va Jizzakh Petroleum Ai-95 narxini o‘zgartirdi
O‘zbekistonda 8000 dan ziyod giyohvand bemor ro‘yxatda turadi
AQShda boshpanasizlar sovuqda qanday jon saqlaydilar?
Adliya organlarining moddiy-texnika bazasi yanada mustahkamlanadi
1 martdan boshlang'ich sinflarni 5 kunlik o'qishga o'tkazish rejalashtirilmoqda