Rahbarning o'zi fitnachi bo'lsa, xodim dardini kimga aytsin?

Rahbar kim? U qanday axloqiy, irodaviy, intellektual sifatlarga ega bo'lmog'i darkor? Aslida, haqiqiy rahbar o'z siymosini adolatparvarlik, insonparvarlik, mehnatsevarlik vositasida namoyon qiladi. Mamlakatimiz prezidenti  Sh. M. Mirziyovning ta`biri bilan aytganda: “Bugungi rahbar xato qilishga haqqi yo'q”. Ammo bugungi kun rahbari bilimsiz, zehnsiz, qo'rqoq, johil, idroksiz, yolg'onchi, vafosiz, yuraksiz, kibrli, fe`li buzuq, loqayd, boqibeg'am, tanbal, landovur, nodon va nafsining quli bo'lsa, korxonaning kelajagi qanday bo'ladi?  “Rahbar yaxshi bo'lsa, el tuzar, rahbar yomon bo'lsa, el to'zar”, deydi xalqimiz. Ba`zan rahbarlik kursisi sub`yektiv sabablarga ko'ra beburd, loqayd, nodon,  johil, idroksiz, kibrli odamlarga ham nasib qiladi. Bu toifadagi rahbar lavozimda turganida – aziz, undan tushganida ortiqcha odamga aylanadi. Uni xalq bag'ridan itqitadi, undan qutilganiga shodlanadi. Chunki u lavozimda turganida xalqqa xizmat qilmay, jamoani o'ziga xizmatkor qilib olgan bo'ladi...  Ming afsuslar bo'lsinkim, bugungi kunda ham el to'zar rahbarlar  jamiyatimizda oz emas.

Haqiqiy rahbar esa yomonlikdan ham, yaxshilikdan ham ustun turoladi. Jonboz, vatanparvar, ishbilarmon, tashabbuskor rahbar uchun adolat, Vatan manfaati ong va qalbining shuuriga aylangan bo'ladi. Men bu jarayonda har qanday odam korxonani boshqarishi mumkin, deb aytayotganim yo'q. Agar shunday bo'lganida edi, rahbarlikning mazmuni yo'qolgan bo'lardi. Har birimiz rahbar bo'lishimiz mumkin, ammo korxonaning xodimlari bir xil ish bilan mashg'ul emas. Har bir xodimning korxonada bajaradigan aniq vazifasi bor. Agar korxonaning har bir xodimi o'z ishi bilan shug'ullanmasa, ishda boshboshdoqlik sodir bo'lishi tayin. Shu bois, O'zbekiston xalq yozuvchisi O'tkir Hoshimov o'zining “Daftar hoshiyasidagi bitiklar” kitobida ajoyib bir tanbehni yozadi: “Har kim o'z aravasini tortsa... Har kim o'z yumushini bajarsa, olam – guliston. Sartaroshni suvoqchi qilib qo'ysangiz, devorga sovun ko'pigi surtadi. Etikdo'zni sartarosh qilsangiz, odamning boshiga mix qoqadi...”.

Izzattalab, manman rahbar tomonidan korxonadagi haqiqiy liderlarga o'zlarini namoyon qilishlariga imkoniyat bermaslik, ularning yaratuvchanlik g'oyalarini inobatga olmaslik hech qanday yaxshilikka olib kelmaydi. Jamoaga haqiqiy lider yetakchilik qilmasa, munosabatlarda alg'ov-dalg'ov va chalkashliklar sodir bo'ladi, ishlab chiqarishda samaradorlik pasayadi. Shu bois  Kaykovus o'zining “Qobusnoma”sida yozadi: “Ey farzand... Hech odamdin xizmatni darig' tutmag'il va lekin har kishiga ish buyursang, o'ziga munosib ishni buyurg'il, nomunosib ishni buyurmag'il, undoqkim, farroshlikka munosib odamga sharobdorlikni buyurmag'il, sharobdorlikka munosib kishini xazinador qilmag'il. Alqissa, har kishiga har ishni buyurib bo'lmas. Agar ish bilmag'on kishiga bir ishni buyursang, u kishi o'z manfaati uchun bu ishni bilmaslig'in aytmasa, ul ish durust va foydali bo'lmag'usidur. Bas, ishni bilg'on odamga buyurg'il, toki dardisarlikdin qutulg'on bo'lg'aysen... Agar bir nodonga xizmat buyursang, o'z nodonlig'ingga guvohlik berg'on bo'lursan”.

Haqiqatan ham jamiyatimizda keyingi 15-20 yil davomida istaymizmi-yo'qmi, ma`lum bir yaralar paydo bo'ldi. Men mamlakatimiz rivojlanmadi, hamma narsa orqaga ketdi, demoqchi emasman. O'tmishga tosh otish, maddohlik qilish niyatim ham yo'q. Ammo keyingi yillarda ba`zi sohalarda “men boshliq sen axmoq; sen boshliq, men axmoq” prinsipi hayotimizda ustunlik qildi. Butun dunyo xalqlari o'z tafakkurini Kaykovus g'oyalari bilan boyitishga intilayotgan bir paytda bizning yuqori martabadagi ba`zi rahbarlarimiz Kaykovus nasihatlarini unutdi. Oqibatda maktab hayotidan yiroq, umrida sinfga kirib bir soat dars o'tmagan odamlar maktab direktori, tuman, viloyat xalq ta`limi bo'limi mudiri, hatto xalq ta`limi vaziri lavozimigacha ko'tarilishdi. Qurilish sohasiga mutlaqo aloqasi bo'lmagan huquqshunoslar, sobiq prokurorlar quruvchiga, qishloq xo'jaligi sohasining ko'chasidan ham o'tmagan sobiq ichki ishlar xodimlari fermerlarga aylanishdi. Natijani ko'rib turibsiz, prezidentimiz aytganidek, bugungi kunda kollej o'quvchisi ariza yozolmaydi, oliy ta`limda ilmiy salohiyat sezilarli darajada pasaydi.

Ishonchim komilki, hozir men sizlarga aytayotgan fikrlar haqiqatan ham jiddiy ijtimoiy muammodir. AQShdagi ijtimoiy fikrlarni o'rganadigan nufuzli Gellap instituti olimlarining tadqiqotlariga qaraganda, xodimlarning ishdan bo'shab ketishlariga bosh sabab, eng avvalo, maoshning kamligi emas, balki nunoq rahbarlarning nodonligi, loqaydligi, izzattalabligi oqibatida xodimlarini yetarlicha qadrlamasliklari, faoliyatidagi yutuqlari uchun minnatdorchilik bildirilmasligi ekan. Rahbarning beburdligi, manmanligi, qo'polligi, ig'vogarligi, axloqsizligi oqibatida eng yaxshi xodimlarni ham ishdan ketib qolayotganini, tashabbuskor, yaratuvchan shaxslarning to'hmat bilan ishdan haydalayotganini ko'pchiligimiz shaxsiy tajribamizda  kuzatganmiz.

Haqiqiy rahbar korxonada xodimlarni rag'batlantirish, qo'llab-quvvatlash, ibrat bo'lish, ruhiy tarbiyalash orqali ularning ma`naviy rivojlanishiga sharoit yaratadi. Korxonada xodimlarni qadrlash - ruhiy barqarorlikni ta`minlaydi, ishda boshboshdoqlikka barham beradi. Xodimni qadrlash - ishdan ketish kayfiyatida bo'lgan eng yaxshi xodimlarni saqlab qolishga imkon beradi va yangi ishchan xodimlarni ishga jalb qilishga ruhiy muhit yaratadi. Bu ajoyib emasmi?

     Har bir rahbar ishda o'zining mehnatsevarligini, tashkilotchilik qobiliyatini namoyon qilishi, boshqalarni rag'batlantirib turishi shart. Albatta, korxonada xodimlarni boshqarish, rag'batlantirish, ortingizdan ergashtirish uchun, avvalo, ularga o'zingiz namuna bo'lishingiz kerak bo'ladi. Boshqalarga namuna bo'lish uchun sizga bilim, ko'nikma va amaliy malakalar juda zarur. Ming afsuslar bo'lsinki, bugun korxonada bizga namuna bo'lishi shart bo'lgan rahbarning o'zi biror sohada xodimiga o'rnak bo'lolmayotgan, jamoada ruhiy muhitni buzayotgan fitnachi bo'lsa, dardimizni kimga aytamiz? Aslida, biz rahbardan ibrat olishimiz kerak. Afsuski, bugun deyarli barcha sohalarda ham ba`zi rahbarlarning xodimlariga o'rnak bo'lolmayotganiga guvohmiz. Mamlakatimiz prezidenti Sh.M.Mirziyoyev respublikamiz bo'ylab piyoda yurib, xalq orasida ularning dardini, muammolarini o'rganadi, joyida yechim topadi, ammo ba`zi yuqori lavozimlardagi rahbarlar muammoni kabinetida hal qiladi. Oddiygina misol, o'rta umumiy ta`lim maktabida oddiy o'qituvchi sinfga kirib o'quvchilarga dars o'tadi. Ammo ba`zi maktab direktorlari sinfga kirib, dars o'tmaydi. Litsey va kollejlarda o'qituvchi o'quvchilarga dars beradi, ammo kollej direktorlari dars bermaydi. Oliy o'quv yurtlarida assistent auditoriyaga kirib dars o'tadi, ammo ko'pchilik rektorlar auditoriyaga kirmaydi, o'zlari dars o'tib, xodimlariga namuna bo'la olmaydi. Mana bugungi ahvol! Har qanday rahbar: yurish-turishda ham, ilmiy-tadqiqotda ham, kitob o'qishda ham, husnixatda ham, tashkilotchilikda ham, mehr-shafqatda ham qo'l ostidagi xodimlariga o'rnak bo'lsa edi, natija mutlaqo boshqacha bo'lardi. Agar cho'ntagingizda bir tiyiningiz bo'lmasa, gadoyga bir so'mni qayerdan berasiz!?

     22 iyul 2018 yil kuni “Rektorlar poraxo'rlikka qarshi!” deb nom olgan, O'zbekiston tarixida ilk bor oliy ta`lim muassasalari rahbarlari abituriyentlarga, ularning ota-onalariga murojaatnoma yo'lladi. Unda: “Har ishda halol va vijdonan yo'l tutish, oliy ta`lim muassasalarini haqiqiy ma`noda ma`rifat va halollik maskaniga aylantirish, shuningdek, bu yilgi qabul jarayonlarini shaffof, adolatli va halol o'tkazishga va`da beramiz”, deyilgan. Ammo u yerda biror rektor: “Men rektor sifatida o'quv jarayonida hammaga ibrat bo'laman, o'zim auditoriyaga kirib leksiya o'qib, qo'l ostimdagi professor-o'qituvchilarga ilmda va voizlikda namuna bo'laman. Shu yusinda mamlakatimizda malakali kadrlar tayyorlashga salmoqli hissa qo'shaman, xodimlarimni ortimdan ergashtiraman”, degan gaplar yo'q. Qachonki oliy o'quv yurtlarining rektorlari, prorektorlari, dekanlari qo'l ostidagi xodimlariga barcha sohalarda namuna bo'lmas, auditoriyaga kirib o'zlari dars o'tmas ekan, ta`limda o'zgarish bo'lmaydi, bizlar joyimizda depsinib turaveramiz. Muhtaram Rektor! O'zingiz qo'l ostingizdagi xodimingizga axloqda, ishbilarmonlikda, tashabbusda, tafakkur va farosatda namuna bo'la olmasangiz, korxonaga qanday rahbarlik qilasiz? Qay usulda malakali mutaxassislar tayyorlaysiz? Sizlar murojaatingizda ta`kidlaganingizdek, oliy ta`lim muassasangizni haqiqiy ma`noda ma`rifat va halollik maskaniga aylantirish uchun, avvalo, o'zlaringiz boshqalarga o'rnak bo'lishingiz kerak bo'ladi. Ammo bunday harakat, jonbozlik sizlar tomonlaringizdan sezilmayapti. Agar har bir rektor o'z faoliyatida tashabbuskor bo'lsa, korxona salohiyati, xodimlar obro'yini ko'tarishga shaxsan hissa qo'shsa, doimo fidoyi bo'lsa, ishonamanki, o'shandagina, albatta, natija bo'ladi. Bilib qo'ying, har birimiz – lidermiz. Ammo, hamma rahbarlar bir xil emas.

Isroil  Xayriyev,

Samarqand davlat universitetining dotsenti 


Комментарии (0) | Добавить: 31.07.2018
Faqat ro'yhatdan o'tgan foydalanuvchilar izoh qoldirishi mumkin. Marhamat ro'yhatdan o'ting!
[ Регистрация | Kirish ]
Поиск MP3 и Клипы

«Новости»

Toshkentda ilk KFC restorani sentabrda ochiladi
OAV: Toshkentning tungi klublari endi tunda ishlamaydi, Aurum 898 esa yopildi
Nega deyarli barcha samolyotlar oq rangga bo‘yaladi?
Toshkentdagi Inha universitetiga 32 yoshli rektor tayinlandi
O‘zbekistonda Qurbon hayiti sanasi ma’lum bo‘ldi
Xaridlar uchun to'lov terminallarida xavfli kamchilik aniqlandi
Shahram G'iyosov navbatdagi jangini kimga qarshi o'tkazishi ma`lum bo'ldi
Besh soat qoidasi yoki Bill Geyts, Jyek Ma va Ilon Maskning samaradorlik sirlari
Messi «Barselona» tarixidagi eng ko'p sovringa ega futbolchiga aylandi
Ochiq Wi-Fi tarmoqlaridan xavfsiz foydalanish bo'yicha 7 maslahat
Xakerdan maslahatlar: Qanday qilib murakkab parolni yaratish va uni osongina eslab qolish mumkin?
Buyuk Xitoy devorining boshi va oxiri
Telefon trubkasini ko'targanda nima uchun “allo” deymiz?
Dizayn” jamoasining litsenziyasi bekor qilindi
Muvaffaqiyatli rahbarlarga xos bo'lgan to'rt sifat
Birinchi xalqaro konferensiyadan Shavkat Mirziyoyevning ko‘ngli to‘lmadi
Odamlarga yoqishingizda yordam beradigan 10ta psixologik maslahat
Xitoylik kishi nabirasi tufayli kuniga 20 soat «Pokemon Go» o‘ynamoqda
Jala tufayli Pekindagi sayyohlik ob’yektlari yopib qo‘yildi
Ka’baning eshigini buzmoqchi bo‘lgan kimsa qo‘lga olindi
Shoygu Germaniyani Rossiya bilan kuch orqali gaplashishdan ogohlantirdi
«Barselona»ning eng asosiy 4 transfer maqsadi ma`lum qilindi
Milliy stadion oldidagi ko‘prik qurilishi qanchaga tushdi?
Respublikada yengil avtomobillar ishlab chiqarish hajmi oshdi
O'zbekiston benzin ishlab chiqarishni ko'paytirdi
Oliy ta`lim to'g'risidagi yangi nizomning tasdiqlanishi kutilyapti
Tramp Kane Uestni maqtadi
Qozog‘istonda 88 ta xorijiy telekanal o‘z ishini to‘xtatdi
«Barselona» yangi sardorni tayinladi
«O'zbektelekom» rahbariyatidagi o'zgarishlar sababi ma`lum bo'ldi